Aşil Kalkanı: Türkiye ve Yunanistan arasındaki yumuşama bitiyor mu
· BBC Türkçe
Türkiye ve Yunanistan'ın son dönemde yaptığı karşılıklı deniz parkı ve deniz mekânsal planlama açıklamaları, hava sahası ihlali iddiaları. Farklı bölgesel aktörlerle hizalanmaları Ege'de suların tekrar kızışabileceğine işaret ediyor. Peki Ege'nin iki kıyısında gerilim tekrar artacak mı? Zaten,…
BBC News, Türkçe İçeriğe götür Aşil Kalkanı: Türkiye ve Yunanistan arasındaki yumuşama bitiyor mu? Kaynak, Sakis Mitrolidis/AFP/Getty Images Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün.
Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.
Türkiye ve Yunanistan arasında 2023'ten bu yana süren yakınlaşma dönemi yerini bir kez daha rekabete bırakıyor olabilir.
Tarafların son dönemde yaptığı karşılıklı deniz parkı ve deniz mekânsal planlama açıklamaları, hava sahası ihlali iddiaları. Tarafların son dönemde yaptığı karşılıklı deniz parkı ve deniz mekânsal planlama açıklamaları, hava sahası ihlali iddiaları ve farklı bölgesel aktörlerle hizalanmaları Ege'de suların tekrar kızışabileceğine işaret ediyor.
Ege'deki yeni döneme dair en somut örneklerden biri 31 Ağustos'ta geldi.
İstanbul'da Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan'ın kurduğu Mekke Savunma İttifakı'nın ilk toplantısı düzenlenirken aynı gün Tel Aviv'de Yunanistan. İsrail arasında "Aşil Kalkanı" olarak adlandırılan tarihi bir savunma anlaşması imzalandı.
Uzmanlar, Ankara ve Atina'nın silahlanarak birbirlerini daha da silahlandırmaya ittikleri bir sarmalın şiddetlendiğini söylüyor.
Ege'deki "sakin sular" yaklaşımının yerini yeni, ancak bir o kadar da eski, bir rekabete bıraktığı yorumu yapılıyor.
İsrail Savunma Bakanı Israel Katz, "Aşil Kalkanı"nın Yunanistan ile imzalanan en büyük ihracat anlaşması olduğunu açıkladı.
Anlaşma kapsamında İsrail'in Atina'ya 3 milyar euro (yaklaşık 170 milyar lira) değerinde kısa. Anlaşma kapsamında İsrail'in Atina'ya 3 milyar euro (yaklaşık 170 milyar lira) değerinde kısa ve orta menzilli hava savunma sistemleri ve radarlar ihraç etmesi planlanıyor.
Ayrıca İsrail merkezli Rafael savunma şirketinin Yunanistan için bir ulusal komuta-kontrol ağı kurması öngörülüyor.
Israel Katz, imza töreninde yaptığı konuşmada "İsrail ve Yunanistan ortak stratejik çıkarlar paylaşıyor. Israel Katz, imza töreninde yaptığı konuşmada "İsrail ve Yunanistan ortak stratejik çıkarlar paylaşıyor ve hegemonik hırsları olan aktörlerin bölgede nüfuzlarını artırıp istikrarı zedelediği bir dönemde ortak bölgesel sınamalarla karşı karşıya kalıyor" dedi.
Yunanistan merkezli Avrupa ve Dış Politika Helen Vakfı (ELIMAP) Güvenlik ve Dış Politika Programı Başkanı Panayotis Tsakonas, Aşil Kalkanı projesi için "Yunanistan tarihinin en büyük. Yunanistan merkezli Avrupa ve Dış Politika Helen Vakfı (ELIMAP) Güvenlik ve Dış Politika Programı Başkanı Panayotis Tsakonas, Aşil Kalkanı projesi için "Yunanistan tarihinin en büyük ve kapsamlı askeri kurumsal reformu ve düzenlemesi" diyor.
BBC Türkçe 'ye konuşan Tsakonas, "Gerek Yunan hükümetleri gerekse Yunan halkı açısından Türkiye kanıksanmış bir tehdit olarak görülüyor" ifadelerini kullanıyor.
Anlaşmanın Yunanistan'ın caydırıcılığını artıracağını vurgulayan uzman, sözlerini şöyle sürdürüyor:
"Büyük oranda Türkiye ile alakalı olsa da yalnızca Türkiye ile sınırlı değil. Ukrayna'daki savaşta ve özellikle İran'da yaşananları da temel alıyor. "
Ege Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü'nden Doçent Doktor Altuğ Günal anlaşma için "Türkiye'ye karşı kurulacak ya da zaten kurulmuş olan askeri ittifakın önemli aşamalarından bir tanesini oluşturuyor" diyor.
Bazı uzmanlar ise bu projenin daha geniş çerçevede yorumlanması gerektiğini savunuyor.
Yeditepe Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü'nden Doç. Dr. Gizem Alioğlu Çakmak. "Aşil Kalkanı'nı Türkiye'ye karşı imzalanmış bir karşılıklı savunma anlaşması gibi okumak bence yanlış olur" diyor.
BBC Türkçe 'ye konuşan Çakmak, Yunanistan, Kıbrıs Cumhuriyeti ve İsrail'in yakınlaşmasının Ankara tarafından "Türkiye'nin çevrelenmesi şeklinde okunabileceğini". Bunun bir güvenlik ikilemi yaratacağını söylüyor.
Katz'ın açıklamasında ya da Aşil Kalkanı anlaşmasında direkt olarak Türkiye'ye atıfta bulunulmadığını hatırlatan Çakmak, şu değerlendirmeyi yapıyor:
"Füze ve İHA tehdidi artık yalnızca Ege'ye değil daha geniş Ortadoğu güvenlik ortamına da ilişkindir. Yunanistan'ın aynı zamanda Suudi Arabistan'a Patriot [hava savunma sistemi] konuşlandırması. Arap ülkeleriyle bağlarını geliştirmeye çalışması da katı bir 'iki blok' okumasını zayıflatıyor. "
Türkiye ve Yunanistan arasında gerilimin yükselmesine karşın 2023'te başlayan yakınlaşma süreci hala devam ediyor.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis tarafından imzalanan Atina Deklarasyonu kapsamında iki ülke liderleri düzenli olarak biraraya geliyor.
Son olarak şubatta yapılan görüşmede iki lider Doğu Akdeniz ve Ege'de mevcut sükunetin korunması konusunda görüş birliğinde olduklarını vurgulamışlardı.
Mevcut gerilimin nedenini ve nasıl ilerleyeceğini anlamak için ilişkileri tarihi bağlamında değerlendirmek gerekiyor.
Ege Denizi'ni paylaşan iki ülkenin siyasi geçmişi tıpkı son yıllarda olduğu gibi dönemsel gerginlikler ve yakınlaşmalardan oluşuyor.
Altuğ Günal, "güvenlik ikilemi" olarak tarif ettiği bu durumu şöyle açıklıyor:
"Türkiye kendi askeri kapasitesini savunma ya da caydırıcılık amacıyla artırdığında Yunanistan bunu kendisine karşı yapılmış bir hamle olarak görüyor.
"Yunanistan silahlandıkça da Ankara bunu kendisine yönelik görmeye başlıyor ve tedbir için daha fazla silahlanma gereği hissediyor. Böylece kısır döngüye giriyorlar. "
Gizem Alioğlu Çakmak ise "NATO iki ülkeyi aynı ittifakın içine soktu fakat aynı siyasi topluluğun parçası haline getirmedi" değerlendirmesini yapıyor.
Çakmak, Fransa ile Almanya'nın rekabetten toplumsal ve siyasi işbirliğine geçişine atıfta bulunarak "Türkiye ile Yunanistan arasında buna benzer kalıcı bir 'biz' kimliği oluşmadığı için yakınlaşmalar kolayca tersine çevrilebiliyor" diyor.
Akademisyen, 2023'te başlayan yakınlaşma sürecinin resmen bitmese de "siyasi içeriğinin ciddi biçimde zayıfladığını" savunuyor:
"Karşılıklı deniz parkı ve deniz mekânsal planlama açıklamaları, tarafların hukuki ve egemenlik tezlerini yeniden öne çıkardı. Yunan makamlarının verilerine göre Ege'deki hava hadiselerinde de 2024'e kıyasla artış yaşandı.
"Buna rağmen diplomatik temasların ve pozitif gündem mekanizmalarının devam etmesi henüz 2020'deki gibi doğrudan bir askerî krizden söz edemeyeceğimizi gösteriyor. "
Panayotis Tsakonas ise Yunanistan'ın İsrail ile bağlarını güçlendirmesinin Türkiye ile yaşadığı güvenlik ikilemini daha da derinleştirdiğini söylüyor.
Yunanistan'ın 2010'dan bu yana İsrail ve özellikle Netanyahu yönetimiyle ilişkilerini geliştirdiğini vurgulayan Tsakonas. "Beni endişelendiren tek şey 'sakin sular' döneminin bir süredir bitmiş olması değil, Doğu Akdeniz genelinde yeni bir durumun ortaya çıkması" diyor ve ekliyor:
"Yunanistan ve Türkiye arasındaki ihtilaf, çözüme ulaşılmasını engelliyor. Kıbrıs'ta bir çözüm ihtimalini de düşürüyor. "
Söylemin sertleşmesindeki faktörlerden biri de Yunanistan'da 2027'nin ilkbaharında yapılması planlanan seçimler olabilir.
Başbakan Miçotakis, 7 Eylül'de Selanik'te katıldığı bir fuarda Yunanistan'ın kara sularını 12 deniz miline çıkarma hakkını koruduğunu. Başbakan Miçotakis, 7 Eylül'de Selanik'te katıldığı bir fuarda Yunanistan'ın kara sularını 12 deniz miline çıkarma hakkını koruduğunu ve uygun gördükleri zaman bunu gerçekleştireceklerini söyledi.